Hoe het onderwijs het onderwijs buiten het onderwijs plaatste
Het hbo-onderwijs kent enorm veel problemen. De HvanA, een onmogelijke naam maar wel een onafhankelijk blad van de Hogeschool van Amsterdam, maakte voor de zomervakantie een documentairereeks waarin de studeercrisis in hogescholenland sterk en pijnlijk in beeld werd gebracht. De studeercrisis is een term die door associate lector Izaak Dekker werd gemunt, het Onderwijsblad schreef er in juni over.
De studeercrisis houdt in dat studenten minder aanwezig zijn bij hun lessen, pak ‘m beet, sinds corona, ook wordt er minder tijd per te behalen studiepunt besteed en de reuzensprongen van AI maken het nagenoeg onmogelijk om te weten wat door student of door een AI-assistent is gedaan.
Tot voor kort stond ik voor de klas en die lege klassen maakten mij naast onzeker en horendol ook bang dat ik de controle over het onderwijsproces verloor. In wezen was ik overgeleverd aan de grillen van de klas. Het duizenden jaren oude recept van goed docentschap bestaande uit gezag, kennis en begeleiding is door alle vrijblijvendheid en technologische veranderingen (ik zeg nadrukkelijk geen vooruitgang) tenietgedaan.
Eigenlijk is de studeercrisis veel groter dan de opgesomde drie van Izaak Dekker. Je zou kunnen zeggen dat het skippen van de lessen door het onderwijs- en examenreglement van de opleidingen wordt aangemoedigd. In die ‘grondwet’ staat (vaak) dat aanwezigheid niet verplicht is, maar als je die dwang opheft, gaan studenten, volledig terecht, zich daarnaar gedragen. En zijn verlaten schoolgebouwen het gevolg.
Vervolgens zetten opleidingen werkelijk alles in de online leeromgevingen: de powerpoints van de colleges, extra oefeningen, oefentoetsen, video-opnames van colleges, podcasts waar docenten dieper op de lesstof ingaan en verder vind je er een arsenaal aan docu’s, onderzoeken, artikelen en nog veel meer.
Dus waarom zou je nog naar school gaan als je naast je werk, vakanties en sociale leven je studiepunten kunt binnenharken. Niet voetbal, maar het onderwijs is daarmee tot de belangrijkste bijzaak van het leven verworden. Maar laten we de schuld niet bij de student leggen. Het onderwijs heeft het onderwijs buiten het onderwijs geplaatst.
Wat te doen? Zoals zo vaak moeten we ons niet blindstaren op de gevolgen, maar kijken naar de oorzaak. Dus geen programma’s ontwikkelen die de studenten moeten verleiden naar de werkgroepen te komen en al helemaal geen cursussen voor docenten om Gen Z te begrijpen. Er moet ingegrepen worden. Alles van waarde is weerloos, dichtte Lucebert.
De gevolgen leven we en zijn duidelijk. En die kunnen worden gekeerd door het onderwijs weer het allerbelangrijkste van een studentenleven te maken en bij het allerbelangrijkste horen regels om het te beschermen. We hebben een plicht om het onderwijs, daarmee de studenten, dus de toekomstige professionals, te beschermen.
Asis Aynan
Bovenstaande column verscheen oktober 2026 in Het Onderwijsblad.
