Hoge muren
Hoge muren
Een aantal weken geleden had ik een afspraak met de president van de Amsterdamse rechtbank over hoe de rechtspraak en de hbo-professional, die wij opleiden, elkaar kunnen helpen. Ik wilde vooral vragen hoe iemand met een presidentstitel het ervaart dat in zijn rechtszaal een koningsportret hangt. Maar ik had niet afgesproken om die grappige tegenstelling te bespreken.
De president publiceerde afgelopen zomer het reflectiestuk Blik naar buiten waarin hij betoogde dat de rechtspraak zich vaak buigt over casussen waar je je terecht over kunt afvragen waarom hier in vredesnaam het strafrecht van toepassing op is.
In de reflectie wordt onder andere aandacht besteed aan personen met verward gedrag; dat zijn geen buitenaardse wezens, he, maar mensen zoals jij en ik met wie het om allerlei redenen het (even) niet goed gaat en die om evenzoveel omstandigheden niet door de eigen kring geholpen (kunnen) worden. Soms staat, volgens de presidentiële reflectie, zo iemand wel tien keer in drie maanden voor de rechter. Diegene verdient toch geen straf, maar heeft hulp nodig.
In mijn familie komen geestesziektes ook voor. De één is het gelukt, weliswaar gebutst, uit de adolescentie te komen en zo de zwaarte van het leven te accepteren en een ander is dat helaas niet.
Een paar weken geleden was ik bij een familielid op bezoek in de gevangenis. In een penitentiair psychiatrisch centrum. Het was schrijnend om te zien dat hij, maar ook al die andere mannen achter dat plexiglas, geen criminelen maar kapotte snaren zijn. Ze horen niet achter hoge muren, die hebben ze al in hun hoofd. Door al die gestapelde stenen in hun geest zijn ze voor het leven opgesloten en zullen ze nooit meer echt contact kunnen maken de wereld. Het zijn daarnaast geen Hannibal Lecters, maar kruimeldieven.
Ik zat aan de tafel van de president en vroeg hoe we vanuit het hbo ervoor zouden kunnen zorgen dat we deze kromme situatie eens recht zouden doen. Hij had vooral door het mandaat door de gescheiden machten de oplossing niet. Ook denk ik dat de studenten die wij opleiden er niet voor kunnen zorgen dat geesteszieke mensen niet meer voor een strafrechter staan. Het zijn hulpverleners die nu al meer dan hun best doen.
Michel Foucault schrijft in De geboorte van de gevangenis dat het idee van detentie de mens dresseren was. Maar wat valt er te dresseren aan iemand die ze niet meer op een rijtje heeft?
Dus als je het mij vraagt moeten we van het strafrecht af voor diegene die door het leven al gestraft zijn. Als iemand tien keer in drie maanden voor de rechter staat en getergd wordt door
verslavingen, psychoses, dakloosheid en allerlei andere zaken waar niemand ooit voor zou tekenen, dan is opsluiting een barbaarse vergeldingsdrang van de samenleving.
Asis Aynan
Bovenstaande column verscheen februari 2026 in het Onderwijsblad.
